دهد » . « 16 » بدين گونه يك ياخته شايستگى آن را دارد كه يك مدرسهء توحيدى باشد ، به شرط آن كه تو شاگردى از آن باشى ، پس آيا آمادگى اين كار را دارى ؟ [ 4 ] ولى اين قدرت عظيمى كه در كاينات تجلّى پيدا مىكند ، قدرت ذاتى در آنها نيست ، بلكه از جانب پروردگار آنها است ، و بدين گونه همهء آنها دوران زندگى معينى دارند و بر حسب تقدير پروردگار خود به سوى نيستى پيش مىروند ، و اين همه دليل بر آن است كه هر چه نيرو و توان و كارآيى و زرنگى كه در آنها است از جانب خدا است ، و كاستى و ناتوانى و حدّ و قيدى كه در آنها مشاهده مىشود ، گواه بر تعالى آفرينندهء آنها است ، و اين كه او ، سبحانه و تعالى ، بىنقص و عجز و حدّ و قيد است . و قرآن مثال آشكارى براى اين دورهء زندگى سريع مىزند و مىگويد : / 40 « وَ الَّذِي أَخْرَجَ الْمَرْعى - و آن كه ( گياهان ) چراگاه را بيرون آورد . » زمين آبستن به موادى بود كه خدا آنها را به وسيلهء آب و پرتوهاى خورشيد به صورت گياه درآورد ، و ناگهان سطح زمين پوشيده از علف و گل شد ، ولى اينها چه مدت دوام خواهد داشت ؟ چند روزى بيش چنين نخواهد بود . [ 5 ] و پس از چند روز سطح زمين زرد مىشود ، و برگهاى درختان و بازمانده‌هاى درو كردن مزارع روى هم انباشته و عنوان وسيله‌اى براى تغذيهء جانوران پيدا مىكند . و اگر چراگاهها بدين صورت باقى بماند و لايه‌هايى از خاك آن را بپوشاند ، به صورت زغال سنگ در مىآيد كه نسلهاى آينده از آن بهره‌مند خواهند شد . هيچ جزئى از آفريده‌هاى خدا باطل و بيهوده نمىماند : يا به صورت ماده‌اى براى يك آفرينش تازه در مىآيد ، و يا به حالت چيزى نافع براى آفريده‌هاى تازه . « فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى - پس آن را به صورت خاشاك سياه شده درآورد . » گفته‌اند : اصل كلمه غثاء كف سيل و چيزهايى است كه در اطراف آبها

--> ( 16 ) - همان منبع ، ص 3887 .